Ho Chi Minh City University of Social Sciences and Humanities
指導教授
Trần Thị Ngọc Lang, Thích Nhật Từ
畢業年度
2020
附註項
Sau luận án có phụ lục.
關鍵詞
Thuật ngữ học; Phật giáo; Sách Kinh
摘要
Luận án có các nội dung chính: Tổng quan lịch sử hình thành, phát triển dịch thuật kinh sách Phật từ Hán sang Việt, đặc trưng của từ ngữ Phật giáo và nghệ thuật diễn đạt, hình thức sáng tạo nhiều thể loại văn bản dịch thuật. Luận án gồm 3 chương. Chương 1, ngoài phần khái quát về bản chất, vai trò của dịch thuật và mô hình, phương thức dịch, luận án trình bày các vấn đề liên quan: Tình hình tiếp cận chữ Hán của xã hội Việt Nam; nguyên tắc sử dụng ngôn từ theo quan điểm của các nhà nghiên cứu dịch thuật, các dịch giả trong và ngoài nước. Chương 2 trình bày phân tích, khảo sát khả năng kết hợp của từ ngữ Phật giáo. Những từ ngữ này có sự thay đổi nghĩa trong quá trình dịch kinh Phật từ Phạn sang Hán, từ Hán sang Việt. Chương 3, luận án phân tích, giải thích, so sánh đặc trưng của từ ngữ Phật giáo khi dịch từ Hán sang Việt từ thế kỷ XX đến đầu thế kỷ XXI. Từ đó, luận án góp phần nhận chân giá trị quý báu của vấn đề chuyển ngữ kinh Phật, mang tính kế thừa ngôn ngữ, có giá trị văn hóa, ý thức dân tộc trong công tác dịch thuật ở thời đại mới.
目次
MỞ ĐẦU 1 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3 2.1. Đối tượng nghiên cứu 3 2.2. Phạm vi nghiên cứu 3 3. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 3 4. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 10 5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ NGUỒN NGỮ LIỆU 11 5.1. Phương pháp nghiên cứu 11 5.2. Nguồn ngữ liệu 12 6. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 12 6.1. Ý nghĩa khoa học 13 6.2. Ý nghĩa thực tiễn 13 7. BỐ CỤC LUẬN ÁN 13 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1. Từ ngữ Phật giáo - hiện tượng ngôn ngữ xã hội 15 1.1.1. Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và tôn giáo 15 1.1.2. Từ ngữ Phật giáo 16 1.2. Tổng quan vấn đề chuyển ngữ 20 1.2.1. Khái niệm 20 1.2.2. Các phương thức chuyển ngữ 23 1.2.3. Các quan điểm chuyển ngữ 25 1.2.4. Quá trình chuyển ngữ từ Hán sang Việt 33 1.3. Chuyển ngữ kinh sách Phật từ Hán sang Việt 38 1.3.1. Nhu cầu chuyển ngữ 39 1.3.2. Các giai đoạn chuyển ngữ kinh sách Phật từ Hán sang Việt 41 1.3.3. Phương thức và mô hình chuyển ngữ kinh Phật 44 1.3.4. Các nguyên tắc chuyển ngữ kinh Phật 52 Tiểu kết 63 CHƯƠNG 2: SỰ BIẾN ĐỔI ÂM VÀ NGHĨA CỦA TỪ NGỮ PHẬT GIÁO TRONG QUÁ TRÌNH CHUYỂN NGỮ TỪ HÁN SANG VIỆT 65 2.1. Tổng quan quá trình chuyển ngữ kinh sách Phật 65 2.1.1. Sự hình thành từ ngữ Phật giáo trong ba tạng kinh tiếng Hán 65 2.1.2. Sự biến đổi từ ngữ Phật giáo trong các bản “đồng kinh dị dịch” 70 2.2. Cấu tạo từ ngữ Phật giáo trong các bản kinh chuyển ngữ sang Hán Việt 75 2.2.1. Phân loại từ ngữ Phật giáo Hán Việt 75 2.2.2. Các hiện tượng đồng âm, đồng nghĩa trong kinh Phật 81 2.2.3. Hình thức hoạt dụng của các biến thể từ vựng 94 2.2.4. Hình thức chuyển từ loại 97 2.2.5. Hình thức cấu tạo của các ngữ cố định 99 2.3. Ngữ nghĩa và cú pháp của từ ngữ Phật giáo trong các bản kinh chuyển từ Hán sang Việt 102 2.3.1. Sự biến đổi ngữ nghĩa của từ ngữ Phật giáo trong văn cảnh 102 2.3.2. Sự biến đổi ngữ nghĩa của từ ngữ Phật giáo theo hiện thực khách quan 111 2.3.3. Sự biến đổi ngữ nghĩa của từ ngữ Phật giáo theo phương thức “trực dịch” và “ý dịch” 122 Tiểu kết 129 CHƯƠNG 3: ĐẶC TRƯNG TỪ NGỮ PHẬT GIÁO TRONG KINH VĂN CHUYỂN NGỮ TỪ HÁN SANG VIỆT 131 3.1. Tổng quan từ ngữ Phật giáo trong kinh văn chuyển ngữ ở thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI 131 3.1.1. Khái quát 131 3.1.2. Tình hình chuyển ngữ kinh Phật ở Việt Nam trong thế kỷ XX 135 3.1.3. Tình hình chuyển ngữ kinh Phật ở Việt Nam đầu thế kỷ XXI 138 3.2. Đặc trưng từ ngữ Phật giáo trong kinh văn chuyển ngữ từ Hán sang Việt thế kỷ XX 140 3.2.1. Phương thức trình bày văn bản kinh Phật 140 3.2.2. Hiện tượng cải biên âm đọc Hán Việt 142 3.2.3. Hiện tượng sử dụng từ thuần Việt 148 3.2.4. Chuyển thể loại 158 3.2.5. Nghệ thuật sáng tạo từ ngữ trong thể loại “văn vần” 161 3.3. Đặc trưng từ ngữ Phật giáo trong kinh văn chuyển ngữ từ Hán sang Việt đầu thế kỷ XXI 164 3.3.1. Phương thức kết hợp từ ngữ trong mô hình “trực dịch” 165 3.3.2. Phương thức Việt hóa thành phần câu trong mô hình “trực dịch” 170 3.3.3. Phương thức Việt hóa cú pháp tiếng Hán trong mô hình “ý dịch” 172 3.3.4. Phương thức trung hòa kết hợp “trực dịch” và “ý dịch” 178 3.3.5. Khuynh hướng biên dịch theo chủ đề 181 3.3.6. Khuynh hướng sử dụng từ Hán Việt, thuần Việt trong chuyển ngữ kinh Phật từ Hán sang Việt đầu thế kỷ XXI 184 3.3.7. Nhận xét 190 Tiểu kết 193 KẾT LUẬN 195 TÀI LIỆU THAM KHẢO 199
